Netwerkbijeenkomst Stichting Voedseltuinen Westerwolde
Datum: Zondag 10 mei 2026
Locatie: Dorpshuis ’t Ganzenust, Vriescheloo
Aanwezigen: Bestuursleden, vrijwilligers en betrokkenen uit de regio, waaronder vertegenwoordigers van projecten als Klein Renneborg en de schooltuin Vriescheloo.
1. Opening en reflectie op drie jaar bestaan
De bijeenkomst werd geopend door voorzitter Rein de Goeje. Het doel van de dag was om na drie jaar bestaan te evalueren: wat is er bereikt en hoe ziet de toekomst eruit? De sessie werd geleid door gespreksleidster Joke Leenders. Als ijsbreker deelden aanwezigen in twee woorden hun gevoel bij de stichting; termen als ‘nieuwsgierigheid’, ‘betrokkenheid’ en ‘bermbeheer’ kwamen terug.
Rein gaf een overzicht van de ontwikkelingen sinds de oprichting: voorbeeldprojecten, het samenwerken met de gemeente, onze hulp voor initiatiefnemers van nieuwe projecten en hoe het allemaal drie jaar geleden is begonnen. Er bleken al veel initiatieven te zijn en heel divers; moestuinen, privé of gezamenlijk, voedselbossen.
De stichting ontstond met het doel biologische initiatieven in Westerwolde te stimuleren en als koepelorganisatie te fungeren. Dankzij een startsubsidie van de gemeente, donaties en vrijwilligerswerk zijn diverse faciliteiten gerealiseerd, waaronder een materiaaluitlening, een kas en een pipowagen. Op de website zijn momenteel 21 biologische projecten geregistreerd, variërend van gemeenschappelijke voedseltuinen en voedselbossen tot school- en dorpstuinen.
Enkele concrete projecten die de stichting ondersteunde of zelf realiseerde, zijn de opknapbeurt van de moestuin bij de Spetse Hoeve, het project ‘Het tweede landje’ en de heropleving van de schooltuin in Vriescheloo. Hoewel de stichting probeerde grond bij de gemeente te verwerven, leverde dit tot nu toe geen resultaten op. Naast de tuinen heeft Rein zich gericht op pilotprojecten in Veelerveen, zoals bloembakken en bloemrijk grasland in bermen, en volgde hij scholing in ecologisch bermbeheer.
Naast de werkzaamheden voor de stichting heeft Rein zich beziggehouden met pilotprojecten in Veelerveen zoals bloembakken bij het buurthuis ‘Ons Noabershoes’ en bloemrijk grasland in bermen in Veelerveen. Daarnaast heeft hij net een bijscholing in Wageningen gehad over ecologisch bermbeheer, georganiseerd door de vlinderstichting. Eerder deed hij al bijscholing wilde bloemenmengsels bij de Cruydthoeck.
2. Evaluatie en strategische richting
Tijdens de discussie kwamen diverse kritische punten naar voren. De naam ‘Stichting Voedseltuinen’ dekt de lading niet meer, aangezien de activiteiten breder zijn geworden. Er is consensus dat de stichting zich moet focussen op een paar kernpunten en een nieuwe, passende naam moet kiezen.
Een belangrijke observatie was dat niet alle groene initiatieven in de regio aangesloten zijn. De stichting fungeert als overkoepelend orgaan voor netwerken zoals de Keutergroep en de Groene Deelderij, maar de onderlinge verbindingen kunnen versterkt worden. Een specifiek aandachtspunt is de betrokkenheid van agrariërs. Hoewel enkele boeren actief zijn, is er nog geen systematische aanpak om de landbouwsector breder te betrekken. Er werd gesuggereerd contact te zoeken met ANOG (Agrarisch Natuurbeheer Oost-Groningen) en te kijken naar subsidies voor bloemrijke veldjes.
De stichting heeft een ANBI-status aangevraagd om donateurs beter te kunnen betrekken. De wens is om de rol van de stichting te versterken als aanspreekpunt naar de gemeente en politiek toe, zonder zelf de uitvoering van individuele tuinen over te nemen. Successen moeten zichtbaar worden gemaakt om draagvlak te creëren en financiële ondersteuning te werven van mensen die niet zelf kunnen werken, maar wel willen bijdragen.
3. Ecologisch bermbeheer en de gemeentelijke groenvisie
Het tweede deel van de bijeenkomst was gewijd aan ecologisch bermbeheer, naar aanleiding van de door de gemeente aangenomen Groenvisie. Hoewel de visie belooft dat er ingezet wordt op ecologisch beheer en bewonersparticipatie, is de vertaling naar concreet beleid en uitvoering tot nu toe beperkt. De standaardpraktijk in Westerwolde is nog steeds frequent klepelen en afvoeren van maaisel, wat funest is voor de biodiversiteit. Effectieve methoden, zoals één keer per jaar maaien (vaak in september) met gespecialiseerde apparatuur, vereisen investeringen in materieel en geschoold personeel.
Er zijn wel succesvolle voorbeelden, zoals het contract dat Henk Kiers (Klein Renneborg) afsloot voor eigen beheer van een berm. Echter, een eerdere pilot in de gemeente liep vast, deels door bemoeilijkende factoren vanuit de landbouw en deels door interne uitvoeringsproblemen. De Groenvisie wordt door sommigen als vaag ervaren; er ontbreekt een concreet beheerplan en een meerjarenagenda.
4. Rol van politiek en burgers
De discussie benadrukte dat bewonersparticipatie alleen effectief is als er op politiek niveau verandering komt. Er is een duidelijke roep om:
- Een beleidsbepalende figuur aan te stellen die verantwoordelijk is voor ecologisch bermbeheer.
- Politieke partijen (zoals GroenLinks, BBB en CDA) te mobiliseren voor concrete actieplannen.
- Samenwerking te zoeken met kennisinstellingen zoals de Vlinderstichting en IVN.
- De uitvoering niet alleen over te laten aan burgers, maar ook professionele kennis en middelen van de gemeente te garanderen.
Er werd gepleit voor een brug te slaan tussen de cultuur van ‘alles maaien’ die in de regio nog leeft, en de wens naar biodiversiteit. Dit kan door dialoog en voorbeelden, zoals fietstochten langs bermen waar deskundigen uitleggen waarom bepaald beheer nodig is. Het doel is om burgers het gevoel te geven dat zij iets kunnen doen, wat kan leiden tot een ‘olievlek-effect’ in de hele gemeente.
5. Conclusie en volgende stappen
De bijeenkomst sloot met de conclusie dat de stichting zich moet positioneren als het centrale aanspreekpunt voor ecologisch bermbeheer en burgerparticipatie. De stichting kan fungeren als schakel tussen burgers, de gemeente en politiek, en helpen bij het organiseren van pilots en het delen van kennis.
Er is een werkgroep gevormd, bestaande uit Sander, Naomi en Bauke, met de intentie om dit verder uit te werken. Alice en Leander hebben aangegeven zich later aan te sluiten zodra er meer duidelijkheid is. De kernboodschap van de dag was samengevat in twee woorden: biodiversiteit en geluk. De uitdaging voor de komende periode ligt in het vertalen van de Groenvisie naar daadwerkelijk beleid en het versterken van de samenwerking tussen alle betrokken partijen in Westerwolde.